%L uzindex7781 %D 2024 %V 1 %T LATIFA, ANECDOTE, AND CHISTE AS XENOMORPHIC GENRES %X
Ushbu maqolada biz turli olimlarning tahliliy gipotezalariga tayangan holda latifa, anekdot vachiste janrlarini ksenomorf janrlar sifatida koârib chiqishni maqsad qilganmiz. Imiy tadqiqotimiz davomida latifalarning madaniy kontekstlarni aniqlash, latifalar tuzilishini tahlil qilish, ularning lingvistik xususiyatlarni oârganish, qiyosiy tahlilga tortish, shaxsiy tajribamizni baham koârish kabi vazifalarni amalga oshirganmiz. Latifalarni ksenomorf janr sifatida oârganish metodologiyasi turli madaniy kontekstlarda latifalarni tushunish, tahlil qilish va qadrlash uchun turli strategiyalarni oâz ichiga olgan. Maâlumki inson ongining kulish va xursandchilik qilish hislatlari odam paydo
boâlgan davrdan shakllangan. Ibtidoiy jamoa tuzumida til bilan muloqot qilish mexanizmi hali shakllanib ulgurmagan davrda, qadimiy odamlar ekstralingvistik vositalar orqali muloqot qilishgan yoki bir-biriga maâlumot almashishgan. Tosh qoyalarga chizib qoldirilgan rasmlar, ov jarayonida ov strategiyasini belgilash uchun qoâllanilgan turli nay shaklidagi manbaalar hamda turli maânoni ifodalovchi jestlar haqidagi maâlumotlar shular jumlasidandir. Qadimgi odamlarda til shakllanmasdan turib muloqot qilish hamda maâlumot yetkazish xususiyati ularni kulgili va xursandchilik uygâotuvchi mazmundagi maâlumotlar almashgan boâlishi mumkinligi haqida
nazariy tasavvur uygâotadi. Baâzi neyrologlar ibtidoiy odamlarning intelekti Asperger yoki Autizm kasaligiga chalingan bolalar darajasida deb hisoblashadi. Latifa aytib berish qobiliyati â bu Asperger sindromi mavjud boâlgan oâsmir yoshdagi bolalarda yetishmayotgan yoki kechikadigan baâzi rivojlanish yutuqlarining kamolotiga bogâliq boâlgan juda murakkab shaxslararo harakat
tarzi hisoblangan. Inson ongining faoliyatini bilish, uning qobiliyatini oârganish hamda his tuygâusini shakllanish bosqichini kuzatish maqsadida latifa aytib berish orqali ham aniqlangan boâlishi mumkin. Bu borada baâzi olimlar latifa, anekdot, chiste ksenomorf kabi turli xil janrlarda ilmiy izlanishlar olib borishgan. Bizning fikrmizcha, mazkur janrlar inson aqliy tasavvurini shakllantirish usullari va ularni kuzatish metodlari bilan bogâliq. Masalan, Freyd hazilni ogâzaki darajada ishlaydigan aqliy faoliyat deb bilgan. Muallif ona va bolaning oâzaro taâsiridan kelib chiqadigan preverbal jihatlarni oârganadi. Ushbu fikrlarni tasvirlash va aqliy tasavvurlarni yaratish
vositasi sifatida hazil bilan ishlash faoliyatini koârsatish uchun Asperger sindromi boâlgan bolani psixoanalitik davolash boâyicha keng muhokamalar va ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Umuman olganda, latifa anekdot, chiste kabi ksenomorf janrlar muloqot jarayonida inson aqliy faoliyatiga salbiy yoki ijobiy taâsir oâtkazadi.